นาข้าวเปลือกเจ้าสุกเหลืองในพื้นที่ชลประทานภาคกลางริมคลองส่งน้ำ ขณะรถเกี่ยวนวดข้าวและรถบรรทุกกำลังเก็บเกี่ยวผลผลิต
ภาพประกอบสร้างด้วย AI ไม่ใช่หลักฐานผลผลิตหรือรายได้จริง

คำถามสำคัญของผู้ที่คิดทำนาข้าวเปลือกเจ้าเป็นอาชีพหลักหรือประเมินความคุ้มค่าของการเช่าที่นาในเขตชลประทานภาคกลาง คือ “หากทำนา 10 ไร่ ต้นทุนต่อไร่รวมค่าเช่านาและค่ารถเกี่ยวอยู่ที่เท่าไร และควรทำ 1 ฤดู (เฉพาะนาปี) หรือทำ 2 ฤดู (นาปี + นาปรัง) จึงจะเหลือกำไรจริงต่อปี” บทความนี้รวบรวมข้อมูลสำรวจจริงจาก สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรเขต 7 (สศท.7 ชัยนาท, ส.ค. 2568), รายงานวิจัย สศก. 37 จังหวัด (เม.ย. 2569), สถิติข้าวนาปรัง ปี 2568 ของ สศก. และราคาข้าวเปลือกเจ้า ณ ความชื้น 15% เดือนพฤศจิกายน 2569 จากกระทรวงพาณิชย์ (MGR Online, 13 พ.ย. 2569) มาคำนวณอย่างละเอียดโดยไม่รับประกันผลกำไร

สรุปตัวเลขสำคัญ: ทำนาข้าวเปลือกเจ้า 10 ไร่ สุพรรณบุรี (ฐานราคา พ.ย. 2569 = 9.55 บาท/กก.)

รายการเปรียบเทียบ (แปลง 10 ไร่, ความชื้นมาตรฐาน 15%) ทำ 1 ฤดู/ปี (นาปี) ทำ 2 ฤดู/ปี (นาปี + นาปรัง)
ปริมาณผลผลิตที่ขายได้รวม 8,194.70 กก. (8.19 ตัน) 15,684.70 กก. (15.68 ตัน)
ยอดขายรวม ณ ราคาฐาน พ.ย. 2569 (9,550 บาท/ตัน) 78,259.39 บาท 149,788.89 บาท
เงินลงทุนเริ่มต้น (จ้างเหมาเครื่องจักรทั้งหมด / ซื้อเครื่องสูบน้ำ-พ่นยาเอง) เงินหมุนเวียน 62,194.20 บาท (เช่านา)
หรือ 46,437.20 บาท (ที่ตนเอง)
+25,000 บาท หากซื้ออุปกรณ์เอง
ใช้เงินหมุนเวียนรอบแรกต่อยอดได้
+25,000 บาท หากซื้ออุปกรณ์เอง
ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์รวมต่อปี (รวมค่าเช่านา ค่าขนส่ง ค่าเสื่อม ค่าเสียโอกาส) 64,320.50 บาท 132,024.80 บาท
กำไรทางเศรษฐศาสตร์ต่อปี (กรณีผู้เช่านา/คิดค่าเสียโอกาสครบ) 13,938.89 บาท/ปี 17,764.09 บาท/ปี
ส่วนต่างเงินสดต่อปี — กรณีผู้เช่านา (ไม่หักค่าเสื่อมและค่าเสียโอกาสเงินทุน) 16,065.19 บาท/ปี 22,016.69 บาท/ปี
ส่วนต่างเงินสดต่อปี — กรณีเจ้าของที่ดิน (ไม่จ่ายค่าเช่านา 1,575.70 บ./ไร่/รอบ เป็นเงินสด) 31,822.19 บาท/ปี 53,530.69 บาท/ปี
ราคาคุ้มทุนรวมค่าขนส่ง (ฐานต้นทุน สศท.7 / รวมสมมติฐานสูบน้ำนาปรัง) 7.85 บาท/กก. (7,850 บ./ตัน) นาปี 7.85 บ./กก. | นาปรัง 9.04 บ./กก.

ข้อค้นพบสำคัญ: แม้ราคาข้าวเปลือกเจ้าในเดือน พ.ย. 2569 จะฟื้นตัวขึ้นมาอยู่ที่ 9,550 บาท/ตัน จากจุดต่ำสุด พ.ย. 2568 ที่ 6,608 บาท/ตัน แต่การทำนาปรังรอบ 2 มีต้นทุนสูบน้ำและดูแลรักษาสูงกว่านาปีขณะที่ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ต่ำกว่า จึงมีราคาคุ้มทุนสูงถึง 9.04 บาท/กก. สำหรับผู้เช่านา หากราคาข้าวเปลือกเจ้าตกลงมาใกล้ 6.61 บาท/กก. การฝืนทำนาปรังรอบ 2 จะยิ่งทำให้ขาดทุนสะสมหนักขึ้น

สมมติฐานพื้นที่ ระบบปลูก และขอบเขตข้อมูล

เพื่อให้ตัวเลขต้นทุนและผลผลิตสอดคล้องกับพื้นที่จริง ไม่นำข้อมูลต่างภูมิภาคหรือต่างระบบมาปะปนกัน บทความนี้กำหนดขอบเขตแบบจำลองและแยกส่วนที่เป็น ข้อมูลสำรวจทางการ ออกจาก สมมติฐานจำลอง ดังนี้

  • ขนาดแปลงและทำเล: นาข้าว 10 ไร่ ในเขตชลประทานพื้นที่เหมาะสมมากถึงปานกลาง (S1/S2) จังหวัดสุพรรณบุรี (อ้างอิงจาก รายงาน สศท.7 ชัยนาท, ส.ค. 2568 ซึ่งพบว่า 94.83% ของพื้นที่ปลูกข้าวในสุพรรณบุรีอยู่ในชั้นความเหมาะสม S1 และ S2)
  • พันธุ์และรอบการผลิตจริง: ข้าวเจ้าไม่ไวแสงอายุเก็บเกี่ยวประมาณ 110–120 วัน นาปีปลูกช่วง พ.ค.–พ.ย. และนาปรังปลูกช่วง ธ.ค.–เม.ย. รวมเวลาพักแปลงและเตรียมดินรอบละ 1–2 เดือน ทำให้ ทำได้สูงสุดไม่เกิน 2 ฤดูต่อปี (และตามสถิติ สศก. สุพรรณบุรีมีพื้นที่ปลูกนาปี ปี 2566/67 รวม 1,230,640 ไร่ และปลูกนาปรัง ปี 2568 ได้ 907,376 ไร่ หรือราว 73.7% ของพื้นที่นาปี สะท้อนว่ามีบางแปลงที่ทำได้เพียง 1 ฤดูขึ้นกับรอบการจัดสรรน้ำชลประทาน)
  • เกณฑ์มาตรฐานความชื้น 15% และช่องทางขาย: เกษตรกรผู้ปลูกข้าวเจ้าส่วนใหญ่ขายข้าวเปลือกเกี่ยวสดทันทีที่ท่าข้าว โรงสี หรือสหกรณ์ในพื้นที่ (รายงานต้นทุนโลจิสติกส์สินค้าข้าว สศก., 2566 พบสัดส่วนขายทันที 94.45% ณ ความชื้น 25–30%) แต่เพื่อให้อ้างอิงตรงกับราคาทางการของ สศก. และกระทรวงพาณิชย์ แบบจำลองนี้คำนวณทั้งผลผลิตและราคาบนฐาน ความชื้นมาตรฐาน 15%
  • ขอบเขตต้นทุนและข้อจำกัด: ฐานต้นทุนรายหมวดใช้ผลสำรวจจริงของ สศท.7 จังหวัดสุพรรณบุรี (ปีเพาะปลูก 2566/67) สำหรับรอบนาปี และเนื่องจากไม่มีตารางแยกรายการของรอบนาปรังในรายงานเดียวกัน จึงกำหนดสมมติฐานจำลองสำหรับรอบนาปรัง โดยเพิ่มค่าน้ำมันสูบน้ำและดูแลรักษา +350 บาท/ไร่ (ทำให้ต้นทุนณ ไร่นานาปรังอยู่ที่ 6,646.84 บาท/ไร่ ซึ่งสอดคล้องกับกรอบต้นทุนภาคกลาง 6,500–7,000 บาท/ไร่ ตามรายงานของนายกสมาคมชาวนาฯ ในกรุงเทพธุรกิจ, พ.ย. 2569)

เงินลงทุนเริ่มต้น vs เงินทุนหมุนเวียน (10 ไร่)

การทำนาข้าวในเขตชลประทานภาคกลางต่างจากการทำสวนไม้ผลหรือโรงเรือน เพราะเกษตรกรส่วนใหญ่ใช้บริการจ้างเหมาเครื่องจักรกลการเกษตร (รถไถเตรียมดินและรถเกี่ยวนวด) จึงมีสินทรัพย์ถาวรและค่าเสื่อมราคาต่ำ (ตามข้อมูล สศท.7 ค่าเสื่อมราคาอุปกรณ์อยู่ที่ 48.12 บาท/ไร่/รอบ) เงินก้อนหลักที่ต้องเตรียมก่อนลงมือปลูกคือ เงินทุนหมุนเวียนงวดแรก

รูปแบบการลงทุน (แปลง 10 ไร่) เงินทุนหมุนเวียนรอบแรก เงินลงทุนอุปกรณ์ปีแรก (ทางเลือก) รวมเงินสดตั้งต้นงวดแรก
1) ผู้เช่านา — จ้างเครื่องจักรครบทุกขั้นตอน 62,194.20 บาท 0 บาท (รวมค่าเสื่อม/ค่าจ้างในรอบแล้ว) 62,194.20 บาท
2) เจ้าของที่ดิน — จ้างเครื่องจักรครบ (ไม่จ่ายค่าเช่า) 46,437.20 บาท 0 บาท 46,437.20 บาท
3) กรณีซื้อเครื่องสูบน้ำดีเซล+ท่อและเครื่องพ่นยาเอง (สมมติฐาน) 62,194.20 บาท (ผู้เช่า) / 46,437.20 บาท (เจ้าของ) 25,000.00 บาท (ตัดค่าเสื่อม 5 ปี = 5,000 บ./ปี) 87,194.20 บาท (ผู้เช่า) / 71,437.20 บาท (เจ้าของ)

หมายเหตุทางบัญชี: ในการคำนวณกำไรต่อปีด้านล่าง หากเลือกซื้ออุปกรณ์เอง 25,000 บาท จะหักเฉพาะ ค่าเสื่อมราคาปีละ 5,000 บาท ไม่นำเงินซื้ออุปกรณ์เต็ม 25,000 บาทมาหักซ้ำกับค่าเสื่อมในกำไรปีเดียวกัน

ตารางต้นทุนการผลิตข้าวต่อไร่: นาปี (สำรวจ สศท.7) เทียบ นาปรัง (สมมติฐานจำลอง)

ตารางต่อไปนี้แสดงโครงสร้างต้นทุนจากผลสำรวจจังหวัดสุพรรณบุรี พื้นที่ S1/S2 (สศท.7, ส.ค. 2568) ร่วมกับต้นทุนขนส่งและจัดการ ณ แหล่งรับซื้อจาก รายงานโลจิสติกส์สินค้าข้าว สศก., 2566 (สมมติฐานค่ากลางขนส่ง 150 บาท/ตัน + ค่าชั่ง/ขนถ่าย 15 บาท/ตัน = 165 บาท/ตัน หรือ 0.165 บาท/กก.)

หมวดหมู่ต้นทุน (บาท/ไร่/รอบ) นาปี (ข้อมูลสำรวจ สศท.7 สุพรรณบุรี S1/S2) นาปรัง (สมมติฐานจำลอง +สูบน้ำ/ดูแลเพิ่ม 350 บ.) หมายเหตุและสถานะเงินสด
1. ต้นทุนผันแปร ณ ไร่นา 4,666.31 5,016.31
1.1 ค่าเตรียมดิน (ไถดะ-ไถแปร-ทำเทือก) 487.80 487.80 ค่าจ้างเครื่องจักร/แรงงาน
1.2 ค่าเตรียมพันธุ์และปลูก (หว่าน/ปักดำ) 56.10 56.10 นิยมทำนาหว่านในภาคกลาง
1.3 ค่าดูแลรักษา (ใส่ปุ๋ย พ่นยา สูบน้ำ) 694.50 844.50 (สมมติฐาน +150) รวมแรงงานดูแล/สูบน้ำเพิ่มในหน้าแล้ง
1.4 ค่าเก็บเกี่ยว (รถเกี่ยวนวดข้าว) 844.31 844.31 สอดคล้องอัตรารถเกี่ยว 800–1,000 บ./ไร่
1.5 ค่าเมล็ดพันธุ์ 563.23 563.23 พันธุ์ข้าวเจ้าคุณภาพ
1.6 ค่าปุ๋ย 822.43 822.43 ปุ๋ยเคมี-อินทรีย์
1.7 ค่าสารปราบศัตรูพืชและวัชพืช 789.40 789.40 คุมหญ้าและแมลงในนาชลประทาน
1.8 ค่าน้ำมันเชื้อเพลิงและหล่อลื่น 227.78 427.78 (สมมติฐาน +200) สูบน้ำเข้านาปรังบ่อยกว่าฤดูฝน
1.9 ค่าวัสดุสิ้นเปลืองและซ่อมแซมอุปกรณ์ 22.96 22.96 15.57 + 7.39 บาท/ไร่
1.10 ค่าเสียโอกาสเงินลงทุนหมุนเวียน 157.80 157.80 ไม่เป็นเงินสด (ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์)
2. ต้นทุนคงที่ ณ ไร่นา 1,630.53 1,630.53
2.1 ค่าเช่าที่ดิน (ค่าเช่านา) 1,575.70 1,575.70 จ่ายเงินสดกรณีเช่า / ค่าเสียโอกาสกรณีที่ตนเอง
2.2 ค่าเสื่อมราคาอุปกรณ์การเกษตร 48.12 48.12 ไม่เป็นเงินสด
2.3 ค่าเสียโอกาสเงินลงทุนอุปกรณ์ 6.71 6.71 ไม่เป็นเงินสด
รวมต้นทุน ณ ไร่นา (ไม่รวมค่าขนส่ง) 6,296.84 6,646.84
3. ค่าขนส่งและขนถ่ายไปแหล่งรับซื้อ (สมมติฐาน 165 บ./ตัน) 135.21 123.59 ผันแปรตามผลผลิต (0.165 บ./กก.)
รวมต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ทั้งหมด (ถึงจุดรับซื้อ) 6,432.05 6,770.43
เงินสดจ่ายจริง — กรณีผู้เช่านา 6,219.42 6,557.80 หักค่าเสื่อมและค่าเสียโอกาส 212.63 บ./ไร่
เงินสดจ่ายจริง — กรณีเจ้าของที่ดิน 4,643.72 4,982.10 ไม่จ่ายค่าเช่านา 1,575.70 บ./ไร่เป็นเงินสด

ข้อสังเกตเรื่องค่าแรงครอบครัวและส่วนต่างเงินสด: ในฐานสำรวจ 37 จังหวัดของ สศก. (เม.ย. 2569) ค่าแรงงานข้าวนาปีเฉลี่ยประเทศ 1,883.52 บาท/ไร่ แบ่งเป็นเงินสดจ้างจริง 1,379.71 บาท/ไร่ และค่าแรงงานในครัวเรือน (ไม่เป็นเงินสด) 503.81 บาท/ไร่ (26.75%) ส่วนค่าเช่าที่ดินเฉลี่ยประเทศอยู่ที่ 776.90 บาท/ไร่ (เงินสด 351.34 + ไม่เป็นเงินสด 425.56) แต่ในเขตชลประทานสุพรรณบุรี ค่าเช่านาจริงสูงถึง 1,575.70 บาท/ไร่/รอบ หรือกว่า 2 เท่าของค่าเฉลี่ยประเทศ สำหรับตารางข้างต้น เราสมมติให้จ่ายค่าแรงงาน/จ้างเครื่องจักรเป็นเงินสดเต็มจำนวนเพื่อความระมัดระวัง หากเกษตรกรลงแรงดูแลและสูบน้ำเองในครอบครัว เงินสดจ่ายจริงจะต่ำกว่าตัวเลขนี้

ผลผลิตที่ขายได้จริงและกลไกราคาความชื้น 15% เทียบข้าวเกี่ยวสด

  • ผลผลิตต่อไร่ ณ ความชื้น 15%: รอบนาปีพื้นที่ S1/S2 จังหวัดสุพรรณบุรี (สศท.7) เฉลี่ย 819.47 กก./ไร่ (เทียบค่าเฉลี่ยทั้งจังหวัดสุพรรณบุรีทุกชั้นดิน 688 กก./ไร่ และพื้นที่ S3/N 633.14 กก./ไร่) ส่วนรอบนาปรัง ปี 2568 จังหวัดสุพรรณบุรี (สศก.) ได้ผลผลิตเก็บเกี่ยวเฉลี่ย 749.00 กก./ไร่ (สูงกว่าค่าเฉลี่ยภาคกลาง 708 กก./ไร่ และทั้งประเทศ 655 กก./ไร่) ดังนั้น แปลง 10 ไร่จะได้ผลผลิต 8,194.70 กก. จากนาปี และ 7,490.00 กก. จากนาปรัง รวม 15,684.70 กก./ปี
  • ข้อควรระวังเรื่องข้าวเกี่ยวสด (ความชื้น 25–30%): ข้อมูล สศก. (2566) ชี้ว่าเกษตรกรข้าวเจ้า 94.45% ขายเกี่ยวสดทันทีที่ความชื้น 25–30% ซึ่งน้ำหนักจะมากกว่าระดับ 15% แต่ท่าข้าว/โรงสีจะหักลดราคาตามตารางความชื้น (โดยหลักการทางคณิตศาสตร์ มูลค่าสุทธิใกล้เคียงกันเมื่อแปลงกลับเป็นฐาน 15% เว้นแต่มีสิ่งเจือปนหรือเมล็ดลีบสูงผิดปกติ)
  • ความผันผวนของราคาข้าวเปลือกเจ้า 5 ปี (ความชื้น 15%): จากตารางที่ 3.4 ของ สศก. (เม.ย. 2569) ราคาข้าวขาวที่เกษตรกรขายได้เฉลี่ยทั้งปีผันผวนแรงตามตลาดโลกและนโยบายส่งออกของอินเดีย ได้แก่ ปี 2564: 7,801 บ./ตัน | ปี 2565: 8,997 บ./ตัน | ปี 2566: 10,686 บ./ตัน | ปี 2567: 10,047 บ./ตัน | ปี 2568: 6,764 บ./ตัน ส่วนข้อมูลล่าสุดของกระทรวงพาณิชย์ (MGR Online, 13 พ.ย. 2569) ระบุราคา พ.ย. 2568 อยู่ที่ 6,608 บาท/ตัน และฟื้นตัวใน พ.ย. 2569 มาอยู่ที่ 9,550 บาท/ตัน

คำนวณยอดขาย ต้นทุน และกำไรต่อปี: ทำ 1 ฤดู เทียบ 2 ฤดู (แปลง 10 ไร่)

สูตรคำนวณหลัก: ยอดขาย = พื้นที่ (10 ไร่) × ผลผลิตขายได้ (กก./ไร่) × ราคา (บาท/กก.) และ กำไรทางเศรษฐศาสตร์ = ยอดขาย − (ต้นทุนณ ไร่นา + ค่าขนส่ง 0.165 บ./กก.) ส่วน ส่วนต่างเงินสด คือยอดขายหักเฉพาะรายจ่ายเงินสดจริง (ยังไม่ได้หักค่าเสื่อมราคา ค่าเสียโอกาส และค่าแรงครอบครัวหากทำเอง)

สถานการณ์ราคา (ความชื้น 15%) รูปแบบฤดูปลูก (10 ไร่) ยอดขายรวม (บาท) ต้นทุนเศรษฐศาสตร์ (บาท) กำไรทางเศรษฐศาสตร์ (บาท/ปี) ส่วนต่างเงินสดผู้เช่านา (บาท/ปี) ส่วนต่างเงินสดเจ้าของที่ดิน (บาท/ปี)
กรณีราคาต่ำ
6.608 บาท/กก.
(6,608 บ./ตัน — พ.ย. 2568)
1 ฤดู (นาปี) 54,150.58 64,320.50 -10,169.92 -8,043.62 +7,713.38
เฉพาะรอบนาปรัง 49,493.92 67,704.30 -18,210.38 -16,084.08 -327.08
รวม 2 ฤดู/ปี 103,644.50 132,024.80 -28,380.30 -24,127.70 +7,386.30
กรณีฐาน (ปัจจุบัน)
9.550 บาท/กก.
(9,550 บ./ตัน — พ.ย. 2569)
1 ฤดู (นาปี) 78,259.39 64,320.50 +13,938.89 +16,065.19 +31,822.19
เฉพาะรอบนาปรัง 71,529.50 67,704.30 +3,825.20 +5,951.50 +21,708.50
รวม 2 ฤดู/ปี 149,788.89 132,024.80 +17,764.09 +22,016.69 +53,530.69
กรณีราคาสูง
10.686 บาท/กก.
(10,686 บ./ตัน — ปี 2566)
1 ฤดู (นาปี) 87,568.56 64,320.50 +23,248.06 +25,374.36 +41,131.36
เฉพาะรอบนาปรัง 80,038.14 67,704.30 +12,333.84 +14,460.14 +30,217.14
รวม 2 ฤดู/ปี 167,606.70 132,024.80 +35,581.90 +39,834.50 +71,348.50

ทดสอบแรงกดดันต้นทุนปรับขึ้น +10% (ปี 2569)

ข้อมูลกระทรวงพาณิชย์ (พ.ย. 2569) ระบุว่าต้นทุนการผลิตข้าวโดยรวมขยับขึ้นจากปีก่อนราว 8–10% หากจำลองให้ต้นทุน ณ ไร่นาจากฐาน สศท.7 เพิ่มขึ้น 10% (นาปีเป็น 7,061.73 บาท/ไร่ และนาปรังเป็น 7,435.11 บาท/ไร่ รวมขนส่ง) ที่ราคาฐาน 9.55 บาท/กก. รอบนาปี 10 ไร่จะยังเหลือกำไรทางเศรษฐศาสตร์ +7,642.09 บาท (จุดคุ้มทุน 8.62 บาท/กก.) แต่รอบนาปรังจะมีราคาคุ้มทุนพุ่งเป็น 9.93 บาท/กก. และพลิกเป็นขาดทุนทางเศรษฐศาสตร์ -2,821.60 บาท (กำไรรวม 2 ฤดูลดลงเหลือ +4,820.49 บาท) นี่คือเหตุผลที่ชาวนาผู้เช่านาต้องเช็กต้นทุนปุ๋ย-น้ำมันก่อนตัดสินใจลงนาปรังทุกครั้ง

จุดคุ้มทุนด้านราคาและปริมาณขาย

เนื่องจากค่าขนส่งและขนถ่ายผันแปรตามน้ำหนักขาย (0.165 บาท/กก.) ขณะที่ต้นทุน ณ ไร่นาเป็นต้นทุนที่เกิดขึ้นคงที่ต่อไร่เมื่อลงมือปลูกแล้ว การคำนวณจุดคุ้มทุนจึงแยกได้ 2 มิติ ดังนี้

  • ราคาคุ้มทุน (Break-even Price) = ต้นทุนรวมต่อไร่ ÷ ผลผลิตขายได้ต่อไร่
  • ปริมาณขายคุ้มทุนต่อไร่ (Break-even Yield) = ต้นทุน ณ ไร่นาต่อไร่ ÷ กำไรส่วนเกินต่อ กก. (ซึ่ง ณ ราคาฐาน 9.550 บ./กก. กำไรส่วนเกิน = 9.550 − 0.165 = 9.385 บาท/กก. โดยสมมติฐานถือว่าค่าเตรียมดิน เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย ยา ค่าเช่านา และค่ารถเกี่ยวต่อไร่คงที่)
เกณฑ์การวิเคราะห์ รอบนาปี (สุพรรณบุรี S1/S2) รอบนาปรัง (สมมติฐานจำลอง)
ราคาคุ้มทุนรวมค่าเช่าและค่าขนส่ง (ผู้เช่านา — เศรษฐศาสตร์) 7.85 บาท/กก. (7,850 บ./ตัน) 9.04 บาท/กก. (9,040 บ./ตัน)
ราคาคุ้มทุนเฉพาะเงินสดเจ้าของที่ดิน (ไม่รวมค่าเช่า/ค่าเสื่อม/ค่าเสียโอกาส) 5.67 บาท/กก. (5,670 บ./ตัน) 6.65 บาท/กก. (6,650 บ./ตัน)
ปริมาณขายคุ้มทุน ณ ราคาฐาน 9.550 บ./กก. (ผู้เช่านา — เศรษฐศาสตร์) 670.95 กก./ไร่ 708.24 กก./ไร่
ปริมาณขายคุ้มทุน ณ ราคาฐาน 9.550 บ./กก. (เฉพาะเงินสดเจ้าของที่ดิน) 480.40 กก./ไร่ 517.69 กก./ไร่
ปริมาณขายคุ้มทุน ณ ราคาต่ำ 6.608 บ./กก. (ผู้เช่านา — เศรษฐศาสตร์) 977.31 กก./ไร่ (สูงกว่าค่าเฉลี่ยจริง) 1,031.64 กก./ไร่ (ทำได้ยากมาก)

กระแสเงินสดปีแรก ระยะคืนทุนอุปกรณ์ และช่วงที่ยังไม่มีรายได้

ข้าวต่างจากไม้ผลยืนต้นตรงที่เริ่มเก็บเกี่ยวและมีรายได้ตั้งแต่รอบแรกในเดือนที่ 4 จึงไม่ต้องรอ 3–4 ปีเหมือนทุเรียนหรือมะม่วง แต่ในช่วง 0–4 เดือนแรก เกษตรกรจะมีแต่รายจ่ายเงินสดออก (ค่าเช่านา เตรียมดิน เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย ยา และน้ำมัน) ยังไม่มีเงินสดรับเลยจนกว่าจะเก็บเกี่ยว

  • กรณีจ้างเหมาเครื่องจักรทั้งหมด: ไม่ต้องลงทุนสินทรัพย์ถาวรขนาดใหญ่ เงินสดส่วนเกินจากรอบนาปีสามารถหมุนเวียนกลับไปใช้ในรอบนาปรังได้ทันที
  • กรณีลงทุนซื้อเครื่องสูบน้ำดีเซลพร้อมท่อและเครื่องพ่นยาเอง (25,000 บาท): ณ ราคาฐาน 9.55 บาท/กก. และทำ 2 ฤดูเต็ม เจ้าของที่ดินมีส่วนต่างเงินสด 53,530.69 บาท/ปี จึงคืนทุนค่าอุปกรณ์ได้ภายในไม่ถึง 1 ปี แต่สำหรับผู้เช่านาที่มีส่วนต่างเงินสดรวม 2 ฤดู 22,016.69 บาท/ปี (และกำไรทางเศรษฐศาสตร์หลังหักค่าเสื่อม 5,000 บาทเหลือ 12,764.09 บาท/ปี) จะต้องใช้เวลาประมาณ 1.14 ปี (หรือ 2–3 รอบการผลิต) จึงจะคืนทุนค่าอุปกรณ์เฉพาะเงินสด

แนวทางลดต้นทุนที่พิสูจน์ได้และความเสี่ยงที่ต้องเช็กก่อนลงทุน

จากงานวิจัยของ สศก. (เม.ย. 2569) เกษตรกรที่ใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินมีต้นทุนรวมลดลงจาก 4,644.06 บาท/ไร่ เหลือ 4,400.78 บาท/ไร่ (ประหยัดค่าปุ๋ยเคมีได้ถึง 159.05 บาท/ไร่ และลดต้นทุนรวม 243.28 บาท/ไร่ หรือ 5.24%) ขณะที่ผลผลิตเพิ่มขึ้นอีก +18.26 กก./ไร่ ซึ่งเป็นช่องทางเพิ่มกำไรที่ปลอดภัยกว่าการขยายพื้นที่เช่านาโดยไม่คุมต้นทุน

ความเสี่ยงหลักและรายการตรวจเช็กก่อนทำนา 10 ไร่

  • ความเสี่ยงน้ำชลประทานในฤดูแล้ง: ตรวจสอบแผนส่งน้ำของโครงการชลประทานในพื้นที่ก่อนจ่ายค่าเช่านาแบบเหมารายปี เพราะหากงดส่งน้ำทำนาปรัง ผู้เช่าที่เหมาค่าเช่าทั้งปีจะแบกรับภาระเต็มแต่ทำได้เพียง 1 ฤดู
  • ความเสี่ยงราคาข้าวโลกและการหักความชื้น: ราคาข้าวเปลือกเจ้าผันผวนตามอุปทานส่งออก (เช่น ช่วงปี 2568 ที่ลดลงเหลือ 6,608–6,764 บ./ตัน) ควรสอบถามเกณฑ์หักความชื้นและสิ่งเจือปนของท่าข้าว/โรงสีอย่างน้อย 2–3 แห่งก่อนวันเกี่ยว
  • ต้นทุนแรงงานและพลังงาน: เช็กอัตราค่ารถเกี่ยวนวดในพื้นที่ (ช่วงปี 2569 อยู่ในกรอบ 800–1,000 บาท/ไร่) และประเมินระยะทางขนส่งไปจุดรับซื้อเพื่อไม่ให้ค่าขนส่งกัดกินกำไรส่วนเกิน
  • ขอบเขตภาษี: ตัวเลขกำไรในบทความนี้เป็นกำไรจากการผลิตระดับแปลงนา ยังไม่รวมภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาหรือค่าใช้จ่ายทางการเงินส่วนบุคคล

แหล่งข้อมูลอ้างอิง