ในช่วงหลังการเก็บเกี่ยวข้าวนาปี (เดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคม) เกษตรกรในหลายพื้นที่ชลประทานและพื้นที่ดอนที่มีแหล่งน้ำสูบ มักเผชิญคำถามสำคัญในการบริหารจัดการแปลงนาว่า “ควรทำนาปรังต่อ หรือควรเปลี่ยนมาปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หลังฤดูทำนา (ข้าวโพดหลังนา)?” โดยเฉพาะในภาวะที่การทำนาปรังต้องใช้น้ำสูงถึง 1,200 – 1,500 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ ในขณะที่ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ใช้น้ำเพียงประมาณ 450 – 500 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ (ใช้น้ำน้อยกว่าประมาณ 2 – 3 เท่า) อีกทั้งตลาดยังมีความต้องการรับซื้อวัตถุดิบอาหารสัตว์ภายในประเทศอย่างต่อเนื่อง
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อวิเคราะห์ความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์อย่างเป็นรูปธรรม โดยจำลองแบบแผนการผลิต ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ รุ่น 2 (ข้าวโพดหลังนา) ขนาดแปลง 10 ไร่ อ้างอิงข้อมูลสำรวจต้นทุนจริงจาก สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.), โครงสร้างเกณฑ์ราคารับซื้อขั้นต่ำตามประกาศของ คณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (นบขพ.) และกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ และองค์ความรู้การจัดการแปลงจาก กรมส่งเสริมการเกษตร เพื่อให้เกษตรกรและผู้สนใจประเมินเงินลงทุน ต้นทุน ผลตอบแทน และจุดคุ้มทุนก่อนตัดสินใจลงมือปลูกจริง
1. สรุปตัวเลขทางการเงินและสมมติฐานการผลิต (โมเดลแปลง 10 ไร่)
การปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หลังนาในแปลง 10 ไร่ ใช้รูปแบบ 1 รอบการผลิตต่อปี (ปลูกช่วง พ.ย. – ธ.ค. และเก็บเกี่ยว มี.ค. – เม.ย. รวมอายุเพาะปลูก 105 – 120 วัน) โดยใช้เครื่องจักรกลหลักแบบจ้างเหมา (รถไถ, รถหยอดเมล็ด, รถเกี่ยวนวด) ทำให้เกษตรกรไม่ต้องลงทุนซื้อเครื่องจักรกลขนาดใหญ่ด้วยตนเอง สรุปตัวเลขพื้นฐานสำคัญได้ดังนี้:
- เงินลงทุนเริ่มต้นในสินทรัพย์ถาวรเฉพาะแปลง: 11,000 บาท (ปั๊มน้ำ 3 นิ้ว สายส่งน้ำผ้าใบ/PE และเครื่องพ่นสารอารักขาพืช) มีค่าเสื่อมราคารวม 2,533.33 บาทต่อปี (253.33 บาท/ไร่)
- ต้นทุนเงินสดจ่ายจริงต่อรอบ (10 ไร่): 46,800 บาท (เฉลี่ย 4,680 บาท/ไร่) ครอบคลุมเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย สารเคมี ค่าน้ำมันสูบน้ำ ค่าจ้างเครื่องจักร ค่าแรงงานภายนอก และค่าขนส่ง
- ต้นทุนรวมทางเศรษฐศาสตร์ (รวมค่าแรงครัวเรือนและค่าเสื่อม): 57,333.33 บาท (เฉลี่ย 5,733.33 บาท/ไร่) ซึ่งใกล้เคียงอย่างยิ่งกับข้อมูลเฉลี่ยระดับประเทศของ สศก. (5,500 – 5,662 บาท/ไร่)
- ผลผลิตเมล็ดแห้งที่ขายได้จริง (ความชื้น 14.5%): 9,000 กิโลกรัม (เฉลี่ย 900 กก./ไร่)
- ราคาจำหน่ายหน้าลานรับซื้อท้องถิ่น (กรณีฐาน): 9.20 บาทต่อกิโลกรัม
- ยอดขายรวมต่อปี (1 รอบ): 82,800 บาท (เฉลี่ย 8,280 บาท/ไร่)
- กำไรเงินสดจ่ายจริง (Cash Margin): 36,000 บาทต่อปี (เฉลี่ย 3,600 บาท/ไร่)
- กำไรสุทธิทางเศรษฐศาสตร์ (Net Economic Profit): 25,466.67 บาทต่อปี (เฉลี่ย 2,546.67 บาท/ไร่)
2. เงินลงทุนเริ่มต้นในอุปกรณ์ประจำแปลง (Capital Expenditure)
สำหรับเกษตรกรผู้ทำนาที่มีที่ดินและคันคูระบายน้ำอยู่แล้ว อุปกรณ์ที่จำเป็นต้องจัดหาเพิ่มสำหรับการบริหารจัดการแปลงข้าวโพดหลังนาในฤดูแล้ง ประกอบด้วยอุปกรณ์สูบน้ำเข้าร่องและอุปกรณ์อารักขาพืช ดังแสดงในตารางที่ 1
ตารางที่ 1: รายการเงินลงทุนเริ่มต้นและค่าเสื่อมราคาอุปกรณ์ประจำแปลง (10 ไร่)
| รายการอุปกรณ์ | มูลค่าซื้อ (บาท) | อายุการใช้งาน (ปี) | ค่าเสื่อมราคาต่อปี (บาท) | ค่าเสื่อมราคาต่อไร่ (บาท) |
|---|---|---|---|---|
| เครื่องสูบน้ำ 3 นิ้ว พร้อมท่อส่งน้ำผ้าใบ/สายส่ง PE เข้าแปลง | 8,500.00 | 5 | 1,700.00 | 170.00 |
| เครื่องพ่นสารอารักขาพืชแบบแบตเตอรี่ พร้อมชุดอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) | 2,500.00 | 3 | 833.33 | 83.33 |
| รวมเงินลงทุนเริ่มต้นและค่าเสื่อมราคา | 11,000.00 | – | 2,533.33 | 253.33 |
3. โครงสร้างต้นทุนการผลิตต่อรอบ (Operating Costs)
ต้นทุนการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หลังนาแบ่งออกเป็น 2 หมวดหลักตามหลักเศรษฐศาสตร์เกษตร ได้แก่ ต้นทุนเงินสด (Cash Outflow) ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่เกษตรกรต้องจ่ายเงินสดจริงในฤดูกาลผลิต และ ต้นทุนที่ไม่เป็นเงินสด (Non-cash / Imputed Costs) เช่น ค่าแรงงานคนในครอบครัว ค่าเสื่อมราคาอุปกรณ์ และค่าเสียโอกาสการใช้ที่ดิน รายละเอียดปรากฏในตารางที่ 2
ตารางที่ 2: โครงสร้างต้นทุนการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หลังนา แปลง 10 ไร่ (ต่อรอบ 120 วัน)
| หมวดหมู่ / รายการต้นทุน | ต้นทุนต่อไร่ (บาท) | รวม 10 ไร่ (บาท) | ประเภทต้นทุน |
|---|---|---|---|
| 1. ค่าวัสดุการเกษตร (Materials) | |||
| – เมล็ดพันธุ์ข้าวโพดลูกผสมเดี่ยวคุณภาพสูง (3.2 กก./ไร่ @ 200 บ./กก.) | 640.00 | 6,400.00 | เงินสด |
| – ปุ๋ยเคมีรองพื้นตอนปลูก สูตร 16-20-0 หรือ 15-15-15 (25 กก./ไร่ @ 1,050 บ./กระสอบ) | 525.00 | 5,250.00 | เงินสด |
| – ปุ๋ยแต่งหน้าครั้งที่ 1 ยูเรีย 46-0-0 ช่วงอายุ 20-25 วัน (20 กก./ไร่ @ 900 บ./กระสอบ) | 360.00 | 3,600.00 | เงินสด |
| – ปุ๋ยแต่งหน้าครั้งที่ 2 ยูเรีย 46-0-0 ช่วงแทงช่อดอก 40-45 วัน (10 กก./ไร่ @ 900 บ./กระสอบ) | 180.00 | 1,800.00 | เงินสด |
| – สารคุม-ฆ่าวัชพืชก่อนงอกและหลังงอก (อะทราซีน หรือสารผสม) | 220.00 | 2,200.00 | เงินสด |
| – สารป้องกันกำจัดหนอนกระทู้ลายจุด (Fall Armyworm) และโรคพืช (2 ครั้ง) | 280.00 | 2,800.00 | เงินสด |
| – ค่าน้ำมันเชื้อเพลิงดีเซลสูบน้ำเข้าร่อง 4 ครั้ง (12 ลิตร/ไร่ @ 33.33 บ./ลิตร) | 400.00 | 4,000.00 | เงินสด |
| รวมค่าวัสดุการเกษตร | 2,605.00 | 26,050.00 | เงินสด |
| 2. ค่าจ้างบริการเครื่องจักรกลการเกษตร (Machinery Services) | |||
| – ค่าจ้างรถไถดะตากดินเพื่อกำจัดวัชพืชและตากตอซัง | 250.00 | 2,500.00 | เงินสด |
| – ค่าจ้างรถไถแปรและพรวนดินให้ละเอียด | 200.00 | 2,000.00 | เงินสด |
| – ค่าจ้างยกร่อง/ชักร่องระบายน้ำและให้น้ำ (ระยะร่อง 75 ซม.) | 150.00 | 1,500.00 | เงินสด |
| – ค่าจ้างรถแทรกเตอร์ติดเครื่องหยอดเมล็ดพันธุ์และปุ๋ยรองพื้น | 200.00 | 2,000.00 | เงินสด |
| – ค่าจ้างรถเกี่ยวนวดข้าวโพด (เก็บเกี่ยว ปอกเปลือก และสีเมล็ดลงกระบะ) | 650.00 | 6,500.00 | เงินสด |
| รวมค่าบริการเครื่องจักรกล | 1,450.00 | 14,500.00 | เงินสด |
| 3. ค่าขนส่งผลผลิต (Transportation) | |||
| – ค่าจ้างรถบรรทุกขนส่งเมล็ดข้าวโพดไปลานรับซื้อท้องถิ่น (250 บ./ตัน ณ ผลผลิตฐาน 9 ตัน) | 225.00 | 2,250.00 | เงินสด |
| 4. ค่าแรงงานและการจัดการ (Labor & Management) | |||
| – ค่าจ้างแรงงานภายนอก (ช่วยหว่านปุ๋ย พ่นสาร และเก็บเศษวัชพืช) | 400.00 | 4,000.00 | เงินสด |
| – ค่าแรงงานในครัวเรือน (เดินตรวจแปลง จัดการน้ำเข้าร่อง ดูแลระบบน้ำ) | 500.00 | 5,000.00 | ไม่เป็นเงินสด |
| 5. ต้นทุนคงที่และค่าเสียโอกาส (Fixed & Opportunity Costs) | |||
| – ค่าเสียโอกาสที่ดิน/ค่าเช่าที่ดินนาในฤดูแล้ง (1 รุ่น) | 300.00 | 3,000.00 | ไม่เป็นเงินสด |
| – ค่าเสื่อมราคาอุปกรณ์ประจำแปลง (ปั๊มน้ำ, สายส่ง, เครื่องพ่น) | 253.33 | 2,533.33 | ไม่เป็นเงินสด |
| รวมต้นทุนเงินสดจ่ายจริง (Cash Operating Cost) | 4,680.00 | 46,800.00 | เงินสด |
| รวมต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ทั้งหมด (Total Economic Cost) | 5,733.33 | 57,333.33 | รวมทุกมิติ |
4. ผลผลิต ราคา และการคำนวณผลตอบแทนต่อปี
ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หลังนาเก็บเกี่ยวในช่วงอายุประมาณ 110 – 120 วัน เมื่อกาบหุ้มฝักเปลี่ยนเป็นสีฟางแห้งและโคนเมล็ดเกิดจุดดำ (Black Layer) การเก็บเกี่ยวด้วยรถเกี่ยวนวดในปัจจุบันสามารถสีเมล็ดแยกออกจากซังได้ทันทีในแปลง โดยเกษตรกรสามารถเลือกขายได้ 2 รูปแบบ:
- ขายเป็นเมล็ดสด (ความชื้นประมาณ 28 – 30%): สะดวก รวดเร็ว ไม่ต้องมีลานตาก โดยลานรับซื้อจะคิดราคาตามตารางหักลดความชื้นของกระทรวงพาณิชย์ (เกณฑ์ขั้นต่ำ 7.05 บาท/กก.)
- ขายเทียบเคียงเมล็ดแห้งมาตรฐาน (ความชื้น 14.5%): เป็นเกณฑ์ราคากลางที่อุตสาหกรรมอาหารสัตว์ใช้คำนวณราคาหน้าโรงงาน (เกณฑ์ขั้นต่ำ 9.80 บาท/กก. ในเขต กทม. และปริมณฑล หรือประมาณ 8.80 – 9.40 บาท/กก. ณ ลานรับซื้อต่างจังหวัดหลังหักค่าขนส่ง)
ในบทความนี้ใช้ กรณีฐาน (Base Case) โดยคิดบนฐานเมล็ดแห้งความชื้นมาตรฐาน 14.5% ได้ผลผลิตเฉลี่ย 900 กิโลกรัมต่อไร่ (รวม 9,000 กก. หรือ 9 ตัน) และราคาขายเฉลี่ยหน้าลานรับซื้อท้องถิ่น 9.20 บาทต่อกิโลกรัม สรุปผลลัพธ์รายได้และกำไรต่อปี (1 รอบการผลิต) ในตารางที่ 3
ตารางที่ 3: สรุปผลผลิต ยอดขาย และกำไรต่อปี (แปลง 10 ไร่ – 1 รอบ/ปี)
| รายการทางเศรษฐศาสตร์ | ต่อไร่ (บาท) | รวมทั้งแปลง 10 ไร่ (บาท) | สูตรและที่มาของข้อมูล |
|---|---|---|---|
| ปริมาณผลผลิตเมล็ดแห้ง (ความชื้น 14.5%) | 900 กก. | 9,000 กก. (9 ตัน) | ผลผลิตเฉลี่ยแปลงข้าวโพดหลังนาน้ำชลประทาน (สศก.) |
| ราคาจำหน่ายเฉลี่ยหน้าลานรับซื้อ | 9.20 บาท/กก. | 9.20 บาท/กก. | เกณฑ์ราคาตลาดต่างจังหวัด อิงประกาศ นบขพ. |
| ยอดขายรวมต่อปี (Revenue) | 8,280.00 | 82,800.00 | ผลผลิต (9,000 กก.) × ราคาขาย (9.20 บาท/กก.) |
| หัก: ต้นทุนเงินสดจ่ายจริง | 4,680.00 | 46,800.00 | รวมค่าปัจจัยการผลิต เครื่องจักร แรงงาน และค่าขนส่ง |
| กำไรเงินสดจ่ายจริง (Cash Margin) | 3,600.00 | 36,000.00 | ยอดขายรวม − ต้นทุนเงินสดจ่ายจริง |
| หัก: ต้นทุนที่ไม่เป็นเงินสด (ค่าแรงครัวเรือน + ค่าเสื่อม + ค่าเช่าที่) | 1,053.33 | 10,533.33 | แรงงานครอบครัว 5,000 + ค่าเสื่อม 2,533.33 + ค่าที่ดิน 3,000 |
| กำไรสุทธิทางเศรษฐศาสตร์ (Net Economic Profit) | 2,546.67 | 25,466.67 | ยอดขายรวม − ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ทั้งหมด |
5. การวิเคราะห์ความอ่อนไหว 3 กรณี (Sensitivity Analysis)
เนื่องจากราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ขึ้นอยู่กับวัฏจักรวัตถุดิบอาหารสัตว์โลกและสภาพอากาศในแต่ละปี ซึ่งอาจส่งผลต่อปริมาณน้ำชลประทานและการระบาดของแมลงศัตรูพืช ตารางที่ 4 จึงจำลองสถานการณ์ 3 รูปแบบเพื่อสะท้อนความผันผวนของผลตอบแทน:
ตารางที่ 4: เปรียบเทียบผลตอบแทน 3 กรณี (กรณีต่ำ, กรณีฐาน, กรณีสูง)
| ตัวชี้วัดทางการเงิน | กรณีต่ำ (Low) | กรณีฐาน (Base) | กรณีสูง (High) |
|---|---|---|---|
| สมมติฐานสภาพการผลิต | น้ำจำกัด/หนอนรบกวนบางส่วน | แปลงชลประทานดูแลมาตรฐาน | ดินสมบูรณ์ จัดการปุ๋ย-น้ำสมบูรณ์ |
| ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ (กก.) | 750 | 900 | 1,100 |
| ผลผลิตรวม 10 ไร่ (กก.) | 7,500 | 9,000 | 11,000 |
| ราคาขายเฉลี่ย (บาท/กก.) | 8.20 | 9.20 | 9.80 |
| ยอดขายรวม (บาท) | 61,500.00 | 82,800.00 | 107,800.00 |
| ต้นทุนเงินสดจ่ายจริง (บาท) | 46,425.00 | 46,800.00 | 47,300.00 |
| ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์รวม (บาท) | 56,958.33 | 57,333.33 | 57,833.33 |
| กำไรเงินสดจ่ายจริง (บาท) | 15,075.00 | 36,000.00 | 60,500.00 |
| กำไรสุทธิทางเศรษฐศาสตร์ (บาท) | 4,541.67 | 25,466.67 | 49,966.67 |
| กำไรสุทธิต่อไร่ (บาท/ไร่) | 454.17 | 2,546.67 | 4,996.67 |
หมายเหตุ: ต้นทุนผันแปรในส่วนของค่าขนส่งผลผลิตจะปรับเปลี่ยนตามน้ำหนักจริงที่ขนส่ง (250 บาทต่อตัน) โดยในกรณีต่ำค่าขนส่งเท่ากับ 1,875 บาท และในกรณีสูงเท่ากับ 2,750 บาท
6. การวิเคราะห์จุดคุ้มทุน (Break-Even Analysis)
การคำนวณจุดคุ้มทุนช่วยให้เกษตรกรทราบเกณฑ์ขั้นต่ำของราคาและปริมาณผลผลิตที่ไม่ทำให้ขาดทุน:
1) จุดคุ้มทุนด้านราคา (Break-even Price)
คำนวณจากสูตร: ต้นทุนรวม ÷ ปริมาณผลผลิตรวม (9,000 กก.)
- จุดคุ้มทุนราคาเงินสดจ่ายจริง: 46,800 ÷ 9,000 = 5.20 บาทต่อกิโลกรัม (หากราคาขายหน้าลานรับซื้อสูงกว่า 5.20 บาท/กก. เกษตรกรจะไม่ควักกระเป๋าจ่ายขาดทุนเงินสด)
- จุดคุ้มทุนราคาเศรษฐศาสตร์รวม: 57,333.33 ÷ 9,000 = 6.37 บาทต่อกิโลกรัม (ครอบคลุมค่าแรงตนเองและค่าเสื่อมอุปกรณ์ครบถ้วน ซึ่งสอดคล้องกับกรอบต้นทุนต่อกิโลกรัมของ สศก. ที่ 6.71 – 7.03 บาท/กก.)
2) จุดคุ้มทุนด้านปริมาณผลผลิต (Break-even Yield)
ที่ระดับราคาขายกรณีฐาน 9.20 บาทต่อกิโลกรัม (หักค่าขนส่ง 0.25 บาท/กก. คงเหลือราคาสุทธิหน้าแปลง 8.95 บาทต่อกิโลกรัม):
- ผลผลิตคุ้มทุนเงินสดจ่ายจริง: 44,550 ÷ 8.95 = 4,978 กิโลกรัมทั้งแปลง (เฉลี่ย 498 กก./ไร่)
- ผลผลิตคุ้มทุนเศรษฐศาสตร์รวม: 55,083.33 ÷ 8.95 = 6,155 กิโลกรัมทั้งแปลง (เฉลี่ย 615 กก./ไร่)
7. ระยะเวลาคืนทุนเงินลงทุนเริ่มต้น (Payback Period)
เงินลงทุนเริ่มต้นในสินทรัพย์ถาวรเฉพาะแปลง (เครื่องสูบน้ำ 3 นิ้ว สายส่งน้ำ และเครื่องพ่นสะพายหลัง) รวมเป็นเงิน 11,000 บาท เมื่อเปรียบเทียบกับกำไรเงินสดจ่ายจริงในกรณีฐานที่ 36,000 บาทต่อรอบ จะเห็นว่า สามารถคืนทุนค่าอุปกรณ์ทั้งหมดได้ตั้งแต่การเก็บเกี่ยวในรอบแรก (ปีแรก) โดยยังเหลือกำไรเงินสดส่วนต่างสุทธิ 25,000 บาทในกระเป๋าเกษตรกร เนื่องจากระบบการผลิตข้าวโพดหลังนาในไทยเป็นการเช่าบริการเครื่องจักรกลในการเตรียมดินและเก็บเกี่ยว เกษตรกรจึงไม่มีภาระหนี้สินผูกพันระยะยาวในเครื่องจักรใหญ่
8. ข้อดี ความเสี่ยง และสิ่งที่ต้องตรวจสอบก่อนตัดสินใจปลูก
ข้อได้เปรียบของการปลูกข้าวโพดหลังนา
- ประหยัดน้ำชลประทาน: ใช้น้ำเพียง 1 ใน 3 ของการทำนาปรัง ช่วยลดความเสี่ยงจากการขาดแคลนน้ำช่วงปลายฤดูแล้ง
- ตัดวงจรโรคและแมลงในนาข้าว: การสลับปลูกพืชตระกูลหญ้าคนละชนิดและตากดินช่วงฤดูแล้ง ช่วยตัดวงจรเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและวัชพืชดื้อยาในนาข้าว
- ตลาดรับซื้อแน่นอน: อุตสาหกรรมผลิตอาหารสัตว์ภายในประเทศต้องการข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ปีละกว่า 8 ล้านตัน ขณะที่ผลผลิตในประเทศอยู่ที่ประมาณ 4.8 – 5.0 ล้านตัน ทำให้มีลานรับซื้อและสหกรณ์เปิดรับซื้อผลผลิตตลอดฤดู
ความเสี่ยงสำคัญที่ต้องระวัง
- หนอนกระทู้ลายจุดข้าวโพด (Fall Armyworm): เป็นศัตรูพืชอันดับหนึ่งที่เข้าทำลายตั้งแต่ระยะยอดอ่อน ต้องหมั่นเดินตรวจแปลงทุก 3 – 5 วัน และใช้สารเคมีสลับกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์หรือสารชีวภัณฑ์บีที (Bt) อย่างถูกต้องเพื่อป้องกันการดื้อยา
- ความชื้นของเมล็ดตอนเก็บเกี่ยว: การเก็บเกี่ยวในจังหวะที่ข้าวโพดยังไม่แก่จัด หรือมีฝนหลงฤดู จะทำให้ความชื้นสูงเกิน 30% และถูกลานรับซื้อหักลดน้ำหนักหรือลดราคาลงมาก เกษตรกรควรสังเกตการเกิด “จุดดำที่โคนเมล็ด” ก่อนนัดรถเกี่ยว
- การระบายน้ำในแปลงนา: ข้าวโพดเป็นพืชที่ไม่ชอบน้ำขัง หากเปิดน้ำเข้าร่องแล้วน้ำท่วมขังเกิน 24 ชั่วโมง จะทำให้รากเน่าและผลผลิตลดลงอย่างรวดเร็ว แปลงปลูกจึงต้องมีร่องระบายน้ำหัวท้ายแปลงอย่างมีประสิทธิภาพ
9. แหล่งข้อมูลอ้างอิงและเอกสารทางวิชาการ
- สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.): รายงานการวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนการผลิตพืชเศรษฐกิจ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ รุ่น 2 (ข้าวโพดหลังนา) และระบบบัญชีข้อมูลเปิดทางการเกษตร (catalog.oae.go.th)
- กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์: ประกาศคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (นบขพ.) เรื่อง เกณฑ์ราคารับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ฤดูกาลผลิตปี 2568/2569 (dit.go.th)
- กรมส่งเสริมการเกษตร: คำแนะนำทางวิชาการการบริหารจัดการศัตรูพืชและการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หลังฤดูทำนาอย่างมีประสิทธิภาพ (doae.go.th)
