
การเลี้ยงโคขุนมักถูกมองว่าเป็นอาชีพที่สร้างรายได้เป็นก้อนในเวลา 5–7 เดือนเมื่อเทียบกับการเลี้ยงแม่โคผลิตลูกที่ต้องรอนานกว่า 1.5 ปี แต่ในทางปฏิบัติ รายงาน สารสนเทศเศรษฐกิจการเกษตรรายสินค้า ปี 2568 ของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก., ข้อมูล ณ ม.ค. 2569) ชี้ชัดว่าโคขุนลูกผสมพันธุ์บราห์มัน (น้ำหนักเฉลี่ย 350–450 กิโลกรัม) เผชิญภาวะราคาหน้าฟาร์มต่ำกว่าต้นทุนการผลิตต่อเนื่องถึง 3 ปีซ้อน (พ.ศ. 2566–2568) จนเกษตรกรรายย่อยจำนวนมากต้องชะลอหรือเลิกเลี้ยง
บทความนี้รวบรวมข้อมูลจริงจากแหล่งปฐมภูมิ ได้แก่ สศก. ปี 2568, คู่มือการลดต้นทุนและการเพิ่มประสิทธิภาพการเลี้ยงโคเนื้อสำหรับเกษตรกรรายย่อย กรมปศุสัตว์ (2567), มติคณะกรรมการนโยบายพัฒนาโคเนื้อ-กระบือฯ (Beef Board) โครงการคนไทย กินเนื้อโคไทย (ต.ค. 2568), กรอบต้นทุนอ้างอิงโคมีชีวิต กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ก.ค. 2569) รวมถึงงานวิจัยต้นทุนรายบรรทัดจาก 4 พื้นที่ (จ.นราธิวาส 2563, ฟาร์มเดอะโค จ.พัทลุง 2567, สหกรณ์โพนยางคำ จ.สกลนคร 2565 และ จ.พิษณุโลก 2559) เพื่อคำนวณความคุ้มค่าบนแบบจำลองฟาร์มมาตรฐานรายย่อยขนาด 5 ตัว/รอบ (2 รอบ/ปี = 10 ตัว/ปี) อย่างตรงไปตรงมา
1. สรุปตัวเลขสำคัญ: เลี้ยงโคขุน 5 ตัว ใช้เงินลงทุนเท่าไร และกำไร-ขาดทุนจริงกี่บาทต่อปี
ตารางสรุปด้านล่างแยกตัวเลขออกเป็น 2 ระดับอย่างชัดเจน คือ (ก) ค่าเฉลี่ยระดับประเทศจาก สศก. (2566–2568) และ (ข) แบบจำลองฟาร์มรายย่อย 5 ตัว × 2 รอบ/ปี (ฐานอาหาร TMR ลดต้นทุน) เพื่อไม่ให้ผู้อ่านสับสนระหว่างข้อมูลสำรวจจริงกับสมมติฐานจำลอง:
| ตัวชี้วัดเศรษฐศาสตร์ (โคขุน 400 กก./ตัว) | ค่าเฉลี่ย สศก. ปี 2568 (ฐานระบบทั่วไป) |
แบบจำลองฐาน TMR (อ้างอิงราคาโครงการรัฐ 80 บ./กก.) |
|---|---|---|
| เงินลงทุนโรงเรือนและอุปกรณ์ปีแรก (สมมติฐานคอก 5 ตัว 50 ตร.ม. แยกต่างหาก) | ไม่ระบุแยกในตาราง สศก. | 65,000.00 บาท |
| เงินสดหมุนเวียนที่ต้องสำรองรอบแรก (5 ตัว) (ก่อนขายโคชุดแรกเดือนที่ 5–6) | – | 125,435.00 บาท |
| ต้นทุนดำเนินงานเงินสดจ่ายจริง (10 ตัว/ปี = 25,087.00 บ./ตัว) | – | 250,870.00 บาท/ปี |
| ต้นทุนรวมทุกหมวด (รวมค่าแรงครอบครัว ค่าเสื่อมโรงเรือน 10 ปี และค่าเสียโอกาส) | 80.88 บาท/กก. (32,352 บ./ตัว | 323,520 บ./10 ตัว) |
72.72 บาท/กก. (29,088.83 บ./ตัว | 290,888.30 บ./ปี) |
| ราคาที่เกษตรกรขายได้ (น้ำหนักมีชีวิต) | 57.36 บาท/กก. | 80.00 บาท/กก. (สมมติฐานฐาน) |
| ยอดขายต่อปี (10 ตัว × 400 กก.) | 229,440.00 บาท/ปี | 320,000.00 บาท/ปี |
| ผลตอบแทนสุทธิที่ราคาตลาดจริง สศก. ปี 2568 (57.36 บ./กก.) | -23.52 บาท/กก. (-9,408 บ./ตัว | -94,080 บ./10 ตัว) |
ขาดทุน -61,448.30 บาท/ปี (ขาดทุนเงินสด -21,430.00 บาท/ปี) |
| กำไรตามต้นทุนที่ระบุเมื่อขายได้ 80.00 บ./กก. (ก่อนหักภาษีเงินได้ และยังไม่รวมค่าขนส่งไปโรงฆ่า/มูลโค) |
ใกล้จุดคุ้มทุน (-0.88 บ./กก. หรือ -3,520 บ./10 ตัว) |
+29,111.70 บาท/ปี (ส่วนต่างเงินสด +69,130.00 บ./ปี) |
สรุปภาพจริงก่อนตัดสินใจ: หากเข้าเลี้ยงแล้วต้องขายออกในราคาเฉลี่ยหน้าฟาร์มปี 2568 ที่ 57.36 บาท/กก. โคขุนจะขาดทุนทั้งในแง่เงินสดและต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ ต่อให้ลดต้นทุนอาหารด้วย TMR ลงได้เหลือ 72.72 บาท/กก. แล้วก็ตาม การเลี้ยงโคขุนให้รอดและมีกำไรในรอบปีปัจจุบันจึงต้องอาศัยเงื่อนไข 3 ข้อพร้อมกัน คือ (1) ซื้อโคโครงได้ไม่แพงเกินส่วนต่างราคาขาย (2) ใช้สูตรอาหารหยาบ-TMR ต้นทุนต่ำ และ (3) มีช่องทางจำหน่ายแบบชั่งน้ำหนักหรือสหกรณ์/โครงการรัฐที่ให้ราคาตั้งแต่ 73–80 บาท/กก. ขึ้นไป
2. สถานการณ์ตลาดโคเนื้อไทย 2566–2568 จากข้อมูล สศก. ทำไมฟาร์มถึงขาดทุน?
ข้อมูลในรายงาน สศก. ปี 2568 (หน้า 80–81) แสดงภาพการหดตัวของอุตสาหกรรมโคเนื้อไทยต่อเนื่อง 3 ปี โดยแหล่งผลิต 5 อันดับแรกอยู่ในภาคอีสานตอนล่าง (สุรินทร์ นครราชสีมา อุบลราชธานี บุรีรัมย์ ศรีสะเกษ):
| รายการข้อมูล สศก. (โคเนื้อ / โคขุนลูกผสมบราห์มัน) | ปี 2566 | ปี 2567 | ปี 2568 (พยากรณ์/จริง) |
|---|---|---|---|
| 1. จำนวนเกษตรกรผู้เลี้ยงโคเนื้อทั้งประเทศ (ราย) | 1,425,414 | 1,434,535 | 1,369,353 |
| 2. จำนวนโคเนื้อทุกช่วงอายุ (ตัว) | 9,655,380 | 9,904,037 | 9,541,765 |
| 3. ปริมาณผลผลิตโคเนื้อออกสู่ตลาด (ตัว) | 1,297,478 | 1,179,859 | 1,108,695 |
| 4. ต้นทุนการผลิตโคขุนลูกผสมพันธุ์บราห์มัน 350–450 กก. (บาท/กก.) | 83.85 | 82.15 | 80.88 |
| 5. ราคาที่เกษตรกรขายได้: โคขุนลูกผสมพันธุ์บราห์มัน (บาท/กก.) | 81.09 | 70.91 | 57.36 |
| 6. ราคาโคเนื้อขนาดกลางเฉลี่ย 350 กก. (บาท/กก.) | 92.68 | 82.95 | 64.94 |
| 7. ผลตอบแทนสุทธิโคขุนลูกผสมบราห์มัน (บาท/กก.) | -2.76 | -11.24 | -23.52 |
สาเหตุหลักที่ทำให้ราคาโคขุนปี 2568 ดิ่งลงเหลือ 57.36 บาท/กก. ตามรายงาน สศก. ได้แก่ (1) การระบาดของโรคแอนแทรกซ์ในหลายพื้นที่ ทำให้ความเชื่อมั่นผู้บริโภคลดลงและมีการชะลอเคลื่อนย้าย (2) กำลังซื้อในประเทศชะลอตัว ประกอบกับแรงกดดันจากเนื้อโคนำเข้าราคาถูก และ (3) ปัญหาการสู้รบและปิดด่านชายแดนไทย–กัมพูชาชั่วคราว ทำให้ผู้ประกอบการต้องเปลี่ยนเส้นทางขนส่งและมีต้นทุนเพิ่ม จึงกดราคารับซื้อหน้าฟาร์มลง
เพื่อบรรเทาปัญหาดังกล่าว คณะกรรมการนโยบายพัฒนาโคเนื้อ-กระบือ และผลิตภัณฑ์แห่งชาติ (Beef Board) ได้เห็นชอบในหลักการโครงการ “คนไทย กินเนื้อโคไทย” เมื่อเดือนตุลาคม 2568 โดยกำหนดราคารับซื้อโคมีชีวิตสายพันธุ์ลูกผสม (น้ำหนัก 400 กก. ขึ้นไป รายละไม่เกิน 5 ตัว เป้าหมาย 100,000 ตัว) ที่ 80 บาท/กก. (สำนักงานปศุสัตว์เขต 5 กรมปศุสัตว์, 2568) และในเดือนกรกฎาคม 2569 คณะอนุกรรมการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้เสนอต้นทุนอ้างอิงโคมีชีวิต เพื่อใช้ชั่งน้ำหนักซื้อขายที่เป็นธรรม ได้แก่ โคพื้นเมืองเฉลี่ย 67 บาท/กก. โคขุนลูกผสมบราห์มันเฉลี่ย 82 บาท/กก. และโคขุนลูกผสมยุโรปเฉลี่ย 108 บาท/กก. (บ้านเมือง, ก.ค. 2569)
3. สมมติฐานแบบจำลองฟาร์มโคขุน 5 ตัว และระบบการผลิต 2 รอบต่อปี
ข้อมูลสำรวจเกษตรกรรายย่อยใน คู่มือกรมปศุสัตว์ (2567) ระบุว่าเกษตรกรไทยเลี้ยงโคเฉลี่ย 7 ตัว/ราย และใน งานวิจัยสหกรณ์โพนยางคำ (2565) เลี้ยงโคขุนเฉลี่ย 4.35 ตัว/ครัวเรือน แบบจำลองต่อไปนี้จึงวางขนาดฟาร์มที่ 5 ตัว/รอบ เพื่อให้ตรงสภาพจริงของรายย่อย:
- ระบบคอกและพื้นที่ตามเกณฑ์กรมปศุสัตว์: คอกขุนระบบขังคอกพื้นคอนกรีต ขนาด 50 ตารางเมตร (อิงเกณฑ์ กรมปศุสัตว์ 2567 หน้า 66 ที่กำหนดพื้นที่ 9–10 ตร.ม./ตัว พื้นลาดเอียงไม่ต่ำกว่า 2% หลังคาสูง 4–5 ม. และรางอาหารยาว 60 ซม./ตัว สำหรับโคหนักเกิน 200 กก. หรือรวม 3.0 เมตรสำหรับ 5 ตัว)
- สายพันธุ์และน้ำหนักเข้า–ออก: เลือกซื้อโคโครง/โครุ่นลูกผสมบราห์มันอายุ 1.5–2 ปี น้ำหนักเริ่มต้น 250 กก./ตัว (อิงคำแนะนำลดระยะขุนและลดความเสี่ยงค่าอาหารใน งานวิจัยฟาร์มเดอะโค 2567) ขุนเป็นเวลา 150 วัน (5 เดือน) ด้วยอัตราการเจริญเติบโตเฉลี่ย (ADG) 1.00 กก./วัน (อยู่ในช่วงจริง 0.56–1.45 กก./วันของฟาร์มเดอะโค) เพื่อขายออกที่น้ำหนัก 400 กก./ตัว (สอดคล้องช่วงน้ำหนัก 350–450 กก. ของ สศก. และเกณฑ์ขั้นต่ำ 400 กก. ของโครงการรัฐ)
- จำนวนรอบที่ทำได้จริงต่อปี: 1 รอบใช้เวลาขุน 150 วัน + ช่วงพักล้างฆ่าเชื้อคอก หาโคชุดใหม่ และกักโรคเข้าฝูง 30 วัน = 180 วัน/รอบ จึงทำได้จริง 2 รอบ/ปี (รวมขุน 10 ตัว/ปี) หมายเหตุ: หากเปลี่ยนเป็นระบบขุนยาว 12–16 เดือนเพื่อสร้างไขมันแทรกตามเกณฑ์สหกรณ์โพนยางคำ จะทำได้ไม่ถึง 1 รอบ/ปี ไม่สามารถนำผลผลิตมาคูณ 2 รอบได้
- สูตรอาหาร TMR เพื่อคุมต้นทุน (อิงฟาร์มเดอะโค จ.พัทลุง): ให้อาหารผสมรวม TMR (หญ้าเนเปียร์หมัก 1.7 บ./กก. + ข้าวโพดหมัก 2.9 บ./กก. + อาหารข้น 9.0 บ./กก. เฉลี่ยต้นทุน 4.80 บาท/กก.) วันละ 6 กก./ตัว/วัน ร่วมกับฟางข้าว (3.42 บาท/กก.) วันละ 9 กก./ตัว/วัน คิดเป็นค่าอาหารเฉลี่ย 59.58 บาท/ตัว/วัน สอดคล้องสัดส่วนอาหารหยาบ:อาหารข้น 30:70 (บนวัตถุแห้ง) ในระยะขุน ≥350 กก. ของ กรมปศุสัตว์ (2567)
4. ตารางเงินลงทุนโรงเรือนปีแรก และต้นทุนการผลิตต่อตัว / ต่อปี
ตามหลักเศรษฐศาสตร์ปศุสัตว์ ต้องแยก เงินลงทุนสินทรัพย์ถาวรปีแรก และ เงินสดหมุนเวียนรอบแรก ออกจาก ต้นทุนดำเนินงานประจำปี โดยนำเฉพาะค่าเสื่อมราคาต่อปีมาคิดในต้นทุน ไม่นำเงินสร้างคอกทั้งก้อนไปหักซ้ำซ้อนกับค่าเสื่อม
ตาราง ก: เงินลงทุนสินทรัพย์โรงเรือนและอุปกรณ์ปีแรก (สมมติฐานคอกขุน 5 ตัว พื้นที่ 50 ตร.ม.)
| รายการสินทรัพย์ปีแรก (สมมติฐานคำนวณประกอบสเปกกรมปศุสัตว์) | เงินลงทุนปีแรก (บาท) | อายุใช้งาน | ค่าเสื่อมต่อปี (บาท) | เฉลี่ยต่อตัว/รอบ (10 ตัว/ปี) |
|---|---|---|---|---|
| 1. โรงเรือนเปิดพื้นคอนกรีตลาดเอียง ≥2% ขนาด 50 ตร.ม. (โครงเหล็ก/ไม้+เมทัลชีท) | 50,000.00 | 10 ปี | 5,000.00 | 500.00 |
| 2. รางอาหารปูน 3 ม. + อ่างน้ำ + ซองบังคับสัตว์/ฉีดยา + ท่อประปา/อุปกรณ์ | 15,000.00 | 10 ปี | 1,500.00 | 150.00 |
| รวมสินทรัพย์ถาวรปีแรก (ไม่รวมค่าเครื่องสับหญ้า/รถไถขนาดใหญ่) | 65,000.00 | 10 ปี | 6,500.00 | 650.00 |
หมายเหตุ: หากใช้โรงเรือนไม้ท้องถิ่นพื้นดินแบบดั้งเดิม เงินลงทุนจะต่ำลงมาก (เช่น งานวิจัย จ.นราธิวาส มีค่าเสื่อมคอกเพียง 118.47 บ./ตัว/รอบ) แต่หากสร้างโรงเรือนคอกมาตรฐานสหกรณ์เต็มรูปแบบ ค่าเสื่อมโรงเรือนและอุปกรณ์ในงานวิจัยโพนยางคำและพิษณุโลกจะสูงถึง 3,245.93–4,361.11 บ./ตัว/ปี
ตาราง ข: ต้นทุนดำเนินงานโคขุน 1 ตัว (รอบ 150 วัน) และรวมทั้งปี 10 ตัว (แบบจำลองฐาน TMR)
| หมวดรายการต้นทุน | ฐานอ้างอิง / สมมติฐาน | ต่อตัว/รอบ (บาท) | ต่อปี 10 ตัว (บาท) | สัดส่วน (%) |
|---|---|---|---|---|
| 1. ค่าโคโครงเข้าขุน (250 กก.) | สมมติฐาน @ 60.00 บ./กก. (อิงฐานราคาตลาด 2568) | 15,000.00 | 150,000.00 | 51.57% |
| 2. ค่าอาหาร TMR + ฟางข้าว (150 วัน) | ฐานฟาร์มเดอะโค: (6×4.80 + 9×3.42) = 59.58 บ./วัน | 8,937.00 | 89,370.00 | 30.72% |
| 3. แร่ธาตุก้อนและวิตามินเสริม | สมมติฐานอิงช่วง 45.25–416.78 บ. ในงานวิจัย | 150.00 | 1,500.00 | 0.52% |
| 4. ค่ายา วัคซีน FMD/HS/LSD ถ่ายพยาธิ | อิงช่วง 226.20–303.01 บ./ครั้ง (นราธิวาส/โพนยางคำ) | 350.00 | 3,500.00 | 1.20% |
| 5. ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าน้ำมัน/วัสดุสิ้นเปลือง | อิงช่วง 163.92 บ./รอบ – 859.87 บ./ปี | 250.00 | 2,500.00 | 0.86% |
| 6. ค่าแรงจ้างชั่วคราว (ขนย้าย/ช่วยจับฉีดยา) | อิง 395.22–550.35 บ. ในงานวิจัยสกลนคร/นราธิวาส | 400.00 | 4,000.00 | 1.38% |
| รวมต้นทุนเงินสดจ่ายจริง (Cash Cost — คิดเป็น 62.72 บาท/กก. ที่ 400 กก.) | 25,087.00 | 250,870.00 | 86.24% | |
| 7. ค่าแรงงานครอบครัว (ไม่เป็นเงินสด) | สมมติฐานดูแล 2 ชม./วัน 5 ตัว × 150 วัน @ 350 บ./วัน | 2,625.00 | 26,250.00 | 9.02% |
| 8. ค่าเสื่อมโรงเรือนและอุปกรณ์ (10 ปี) | จากสินทรัพย์ 65,000 บ. ÷ 10 ปี ÷ 10 ตัว | 650.00 | 6,500.00 | 2.23% |
| 9. ค่าเช่า/ค่าเสียโอกาสที่ดิน | สมมติฐานพื้นที่คอกและเก็บฟาง (อิงช่วงพิษณุโลก/สกลนคร) | 200.00 | 2,000.00 | 0.69% |
| 10. ค่าเสียโอกาสเงินลงทุนหมุนเวียน (5 เดือน) | 0.42%/เดือน × 5 เดือน × 25,087 บ. (สูตร มช. 2559) | 526.83 | 5,268.30 | 1.81% |
| รวมต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ทั้งหมด (คิดเป็น 72.72 บาท/กก. ที่ 400 กก.) | 29,088.83 | 290,888.30 | 100.00% | |
หมายเหตุเปรียบเทียบระบบต้นทุนจริงจากงานวิจัย: หากเกษตรกรซื้ออาหารข้นสำเร็จรูปแทนการทำ TMR เอง ต้นทุนค่าอาหารจะพุ่งสูงกว่านี้มาก ตัวอย่างเช่น ในงานวิจัย จ.นราธิวาส (2563, ข้อมูลปี 2560) การขุน 5 เดือน (180→294 กก.) ใช้อาหารสำเร็จรูปถึง 14,582.20 บาท/ตัว (49.93% ของต้นทุนรวม 29,203.19 บาท/ตัว หรือเท่ากับ 99.33 บาท/กก.) ขณะที่ระบบขุนยาว 12–16 เดือนของ สหกรณ์โพนยางคำ (2565, ข้อมูลปี 2560) มีต้นทุนรวมเฉลี่ย 76,669.11 บาท/ตัว/ปี (เงินสด 44,632.21 บ. + ไม่เป็นเงินสด 32,036.90 บ.) ทั้งนี้ ตารางแบบจำลองด้านบนยังไม่รวมค่าขนส่งโคไปโรงฆ่าสัตว์ และยังไม่นับรวมรายได้เสริมจากการขายมูลโคแห้ง (ที่ฟาร์มเดอะโคใช้แลกค่าแรงงาน และโพนยางคำมีมูลค่าเฉลี่ย 8,901 บ./ตัว/ปี แต่ในรอบขุนสั้น 5 เดือนควรกันไว้เป็นรายได้เผื่อไม่นับรวมในฐานกำไรหลัก)
5. คำนวณรายได้และกำไรต่อปี (3 สถานการณ์: ต่ำ / ฐาน / สูง และกรณีสูญเสีย 1 ตัว)
สูตรคำนวณ: ยอดขายต่อตัว = น้ำหนักขาย (400 กก.) × ราคาขายมีชีวิต (บาท/กก.), ยอดขายต่อปี = ยอดขายต่อตัว × จำนวนตัวที่ขายได้จริง, ส่วนต่างเงินสด = ยอดขายต่อปี − ต้นทุนเงินสดทั้งปี, และ กำไรตามต้นทุนที่ระบุ = ยอดขายต่อปี − ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์รวมทั้งปี
| สถานการณ์ (สมมติฐาน 5 ตัว × 2 รอบ = 10 ตัว/ปี) | ราคาขาย (บาท/กก.) |
ขายได้จริง (ตัว/ปี) |
ยอดขายต่อปี (บาท) |
ต้นทุนรวมต่อปี (บาท) |
ส่วนต่างเงินสด (บาท/ปี) |
กำไร/ขาดทุนตามต้นทุนที่ระบุ (บาท/ปี) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| กรณีต่ำ (ราคาตลาดจริง สศก. ปี 2568) ขายพ่อค้าท้องถิ่นช่วงตลาดซบเซา |
57.36 | 10 | 229,440.00 | 290,888.30 | -21,430.00 | -61,448.30 (-6,144.83 บ./ตัว) |
| กรณีฐาน (โครงการรัฐ / สหกรณ์ชั่งน้ำหนัก) อิงราคาโครงการคนไทย กินเนื้อโคไทย (ต.ค. 2568) |
80.00 | 10 | 320,000.00 | 290,888.30 | +69,130.00 | +29,111.70 (+2,911.17 บ./ตัว) |
| กรณีฐาน + สูญเสีย/คัดทิ้ง 1 ตัวต่อปี (90% รอด) จ่ายทุนเต็ม 10 ตัว แต่ขายได้ 9 ตัว |
80.00 | 9 | 288,000.00 | 290,888.30 | +37,130.00 | -2,888.30 (-288.83 บ./ตัว) |
| กรณีสูง (ลูกผสมยุโรปขายตลาดคุณภาพ) ปรับค่าโคโครงเข้าขุนเพิ่ม +3,000 บ./ตัว (18,000 บ.) |
95.00 | 10 | 380,000.00 | 321,518.30 | +99,130.00 | +58,481.70 (+5,848.17 บ./ตัว) |
ตัวเลขในแถวที่ 3 สะท้อนความเปราะบางของธุรกิจโคขุนได้ชัดเจนที่สุด: แม้ขายได้ราคาดีถึง 80 บาท/กก. แต่หากมีโคตายหรือป่วยหนักขายไม่ได้เพียง 1 ตัวในรอบปี (จาก 10 ตัว) กำไรทางเศรษฐศาสตร์ทั้งปีจะพลิกจาก +29,111.70 บาท กลายเป็นขาดทุน -2,888.30 บาททันที เพราะต้นทุนค่าโคเข้าขุนและค่าอาหารต่อตัวสูงมาก
6. จุดคุ้มทุนด้านราคาขาย และเงินสดปีแรกเทียบปีที่ 2 ขึ้นไป
- ราคาขายคุ้มทุนเงินสด (Break-even Cash Price):
25,087.00 บาท/ตัว ÷ 400 กก. = 62.72 บาท/กก.(หากราคาตลาดต่ำกว่า 62.72 บ./กก. เช่น ราคา สศก. ปี 2568 ที่ 57.36 บ./กก. ยิ่งเลี้ยงยิ่งควักเนื้อสดจ่ายเพิ่ม) - ราคาขายคุ้มทุนทางเศรษฐศาสตร์ (Break-even Economic Price):
29,088.83 บาท/ตัว ÷ 400 กก. = 72.72 บาท/กก.(ต้องขายได้เกิน 72.72 บ./กก. จึงจะคุ้มทั้งค่าแรงครอบครัวและค่าเสื่อมโรงเรือน ภายใต้เงื่อนไขว่าซื้อโคเข้าขุนไม่เกิน 60 บ./กก. และใช้ TMR วันละ 59.58 บ.) - ปีแรกเทียบปีที่ 2 ขึ้นไป (กระแสเงินสดสะสม):
- ช่วง 5 เดือนแรก (ก่อนขายชุดที่ 1): ผู้เลี้ยงต้องมีเงินสดสำรองพร้อมจ่ายถึง 190,435.00 บาท (ค่าก่อสร้างโรงเรือน-อุปกรณ์ 65,000 บาท + ค่าโคเข้าขุนและอาหารชุดแรก 5 ตัว 125,435 บาท) โดยยังไม่มีรายรับกลับเข้าฟาร์มเลย
- สิ้นปีที่ 1 (หลังขายครบ 2 รอบในกรณีฐาน 80 บ./กก.): ส่วนต่างเงินสดจากการเลี้ยง 69,130.00 บาท เมื่อหักเงินลงทุนโรงเรือน 65,000.00 บาท จะเหลือเงินสดสุทธิสะสมในปีแรกเพียง +4,130.00 บาท
- ระยะเวลาคืนทุนค่าโรงเรือน (65,000 บาท): หากวัดจากส่วนต่างเงินสด (69,130 บ./ปี) จะคืนทุนค่าโรงเรือนใน 0.94 ปี แต่หากหักค่าแรงงานครอบครัว 26,250 บ./ปีออกก่อน (เหลือกระแสเงินสดสุทธิหลังค่าแรงครอบครัว 35,611.70 บ./ปี ก่อนค่าเสื่อม) จะใช้เวลาคืนทุนจริงประมาณ 1.83 ปี (ราว 4 รอบการขุน)
7. ความเสี่ยงสำคัญและเช็กลิสต์ก่อนลงทุนเลี้ยงโคขุน
- ความเสี่ยงจากโรคระบาดและค่าเสียหายต่อตัวสูง: ตาม คู่มือกรมปศุสัตว์ (2567 หน้า 59–63) ต้องจัดทำคอกกักโรคโคเข้าใหม่ ฉีดวัคซีนปากและเท้าเปื่อย (FMD) ปีละ 2 ครั้ง, คอบวม (HS) ปีละ 1 ครั้ง, ลัมปี สกิน (LSD) และถ่ายพยาธิเป็นประจำ พร้อมเฝ้าระวังโรคแอนแทรกซ์ตามสถานการณ์ปี 2568
- กับดักการซื้อเข้าแพง–ขายเหมาตัว: บทเรียนจริงจาก กรณีศึกษาฟาร์มเดอะโค จ.พัทลุง (2567) พบว่าเมื่อสหกรณ์รับซื้อล่าช้าทำให้ต้องขุนต่อเป็น 9–13 เดือนและขายพ่อค้าท้องถิ่นแบบเหมาตัว กำไรต่อตัวลดฮวบจาก ~10,435 บาท เหลือเพียง 895.37 บาท จนฟาร์มต้องปิดตัว ดังนั้นต้องชั่งน้ำหนักซื้อ–ขายเป็นกิโลกรัม และล็อกผู้รับซื้อล่วงหน้า
- ความเสี่ยงราคาอาหารและแหล่งอาหารหยาบ: หากไม่มีแปลงหญ้าหรือวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรในพื้นที่ (เช่น ต้นข้าวโพด เปลือกมัน ฟางอัดก้อน) จนต้องพึ่งอาหารข้นสำเร็จรูปล้วน ต้นทุนต่อตัวอาจพุ่งกลับไปอยู่เหนือ 80–99 บาท/กก.
- การยกระดับมาตรฐานฟาร์ม: ควรขอรับรองมาตรฐาน GFM, GAP (มกษ. 6400-2555) และฟาร์มปลอดสารเร่งเนื้อแดง เพื่อเข้าสิทธิ์จำหน่ายในโครงการรัฐและโรงฆ่าสัตว์มาตรฐาน แทนการขายผ่านพ่อค้าคนกลางเพียงช่องทางเดียว
เอกสารและแหล่งข้อมูลอ้างอิงหลัก
- สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.). (มกราคม 2569). สารสนเทศเศรษฐกิจการเกษตรรายสินค้า ปี 2568 (หมวดปศุสัตว์: โคเนื้อ หน้า 80–81)
- กรมปศุสัตว์ กองส่งเสริมและพัฒนาการปศุสัตว์. (2567). คู่มือการลดต้นทุนและการเพิ่มประสิทธิภาพการเลี้ยงโคเนื้อสำหรับเกษตรกรรายย่อย
- กรมปศุสัตว์ สำนักงานปศุสัตว์เขต 5. (22 ตุลาคม 2568). มติ Beef Board โครงการ ‘คนไทย กินเนื้อโคไทย’
- บ้านเมือง (รายงานคณะอนุกรรมการฯ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์). (29 กรกฎาคม 2569). ข้อเสนอกำหนด ‘ต้นทุนอ้างอิงโคมีชีวิต’
- กรกนก ปรเมษฐานุวัฒน์ และอัจฉรัตน์ สุวรรณภักดี. (2567). ต้นทุนและผลตอบแทนการผลิตโคขุน: กรณีศึกษาฟาร์มเดอะโค. วารสารแก่นเกษตร ฉบับพิเศษ 2: 582–590
- ณฤทธิ์ ไทยบุรี และคณะ. (2563). การวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของการเลี้ยงโคเนื้อปล่อยฝูงและแบบขังคอกของเกษตรกรในจังหวัดนราธิวาส. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ 12(2): 277–286
- สิทธินันท์ วิวัฒนาพรชัย และคณะ. (2565). การวิเคราะห์มูลค่าความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากการเลี้ยงโคขุน: กรณีศึกษาสหกรณ์ฯ โพนยางคำ. วารสารแก่นเกษตร 50(2): 371–383
- สุภาวดี แหยมคง. (2559). ต้นทุนและผลตอบแทนการผลิตโคเนื้อของเกษตรกรใน อ.วัดโบสถ์ และ อ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลก. วารสารเกษตร มช. 32(3): 401–407
